Những truyện trong bản gốc cuốn The Refugees được công bố lần đầu trên những ấn phẩm sau: “Black-Eyed Women” trên tờ Epoch, 64.2; “The Other Man” (với tựa “A Correct Life”), trên Best New American Voices 2007; “War Years” (với tựa “The War Years”) trên TriQuarterly, 135/136; “The Transplant” (với tựa “Arthur Arellano”), trên Narrative, số mùa Xuân 2010; “I’d Love You to Want Me” (với tựa “The Other Woman”), trên Gulf Coast, 20.1; “The Americans” trênChicago Tribune, số tháng Mười hai 2010; “Someone Else Besides You” trên Narrative, số mùa Đông 2008; “Fatherland” trên Narrative, số mùa Xuân 2011.
Tặng những người tị nạn, ở bất cứ đâu
LỜI GIỚI THIỆU
Nguyễn Thanh Việt (gọi như thế để tiện cho độc giả Việt vì tác giả xuất hiện chính thức trên văn đàn với bút danh Viet Thanh Nguyen) sinh ngày 13/3/1971, tại Ban Mê Thuột (sau 1975 được đổi thành Buôn Ma Thuột). Gia đình ông di tản sang Mỹ vào mùa hè 1975, đến trại tạm cư ở Fort Indiantown Gap, bang Pennsylvania, rồi định cư ở Harrisburg, Pennsylvania tới năm 1978. Sau đó gia đình ông dọn về thành phố San Jose, California.
Ông lấy bằng cử nhân ở University of California, Berkeley (UC Berkeley – Trường Ðại học California, cơ sở Berkeley), học tiếp đến khi lấy bằng tiến sĩ Anh ngữ năm 1997. Sau đó ông giảng dạy tại University of Southern California (USC – Trường Ðại học Nam California) trong Khoa Anh ngữ và Khoa Sắc tộc và Hoa Kỳ học.
Ngoài việc giảng dạy, ông viết khá nhiều: giữ mục bình luận cho nhiều báo như Los Angeles Times, New York Times,Guardian, Time, và Atlantic; đăng truyện ngắn trên nhiều tạp chí văn học, viết nghiên cứu và phê bình, rồi thử sức với tiểu thuyết và thành công ngay lập tức.
Tiểu thuyết đầu tay The Sympathizer (2015) của ông đoạt giải Pulitzer 2016 dành cho văn xuôi, giải cho tiểu thuyết đầu tay của Trung tâm Văn chương hư cấu, giải Edgar cho tiểu thuyết đầu tay hay nhất trong năm, huy chương Andrew Carnegie cho Thành tựu xuất sắc trong văn học, giải Văn học Mỹ gốc Á/Thái Bình Dương (của Hiệp hội Thủ thư Mỹ gốc Á/Thái Bình Dương), và giải thưởng Sách California cho truyện đầu tay.
Hai tác phẩm nghiên cứu của ông là Nothing Ever Dies: Vietnam and the Memory of War (2016) từng vào đến vòng chung khảo của giải Sách quốc gia (National Book Award) cho tác phẩm phi hư cấu năm 2016, và Race and Resistance: Literature and Politics in Asian America (2002).
Người tị nạn là tác phẩm văn học thứ hai của ông, sau The Sympathizer, nhưng đã được viết và đăng báo rải rác từ trước, trong khoảng 2007 – 2011. Một số truyện từng đoạt giải thưởng trong các cuộc thi do các báo tổ chức. Truyện ngắn War Years trong bản gốc tập truyện The Refugees không xuất hiện trong phiên bản tiếng Việt mà độc giả đang cầm trên tay. Ðiều này đã được sự đồng ý của tác giả.
Như tựa đề tập truyện cho thấy, các truyện trong tập đều xoay quanh những người tị nạn, trong đó có ông và gia đình.
Tị nạn, nếu hiểu theo một nghĩa rộng rãi, là việc rời nơi mình đang sống để tránh một tai họa nào đó. Nó có thể là thiên tai (bão lụt, hạn hán, nạn đói do mất mùa…) mà cũng có thể là nhân tai, do con người gây ra cho nhau (chiến tranh, thảm họa môi trường, áp bức tôn giáo hay chính trị…) rồi bây giờ còn có khái niệm tị nạn giáo dục nữa. Dù vì lý do gì, người tị nạn cũng phải sống và tập hòa nhập vào môi trường mới trong khi mang nặng mặc cảm của kẻ sống bám cho tới ngày họ có thể đứng trên đôi chân của mình. Nguyễn Thanh Việt kể rằng ông và người tị nạn nói chung có một “cảm giác xa lạ, luôn sống hai đời sống, một trong nền văn hóa lớn hơn mà bạn đang cố hòa nhập, và một gần với bản chất hơn khi ở trong cộng đồng của mình và nói thứ tiếng của mình.” Tựa như hai chị em cùng cha khác mẹ trong truyện Tổ quốc nhưng được ông bố đặt tên giống nhau. Cô chị là người tị nạn ở Mỹ còn cô em lớn lên ở Việt Nam sau chiến tranh. Hai chị em gặp nhau khi cô chị về thăm tổ quốc. Họ là hai mà tưởng như cùng thân phận: một người là của quá khứ sống ở xứ người và một là hiện tại sống ở xứ mình.
Nhưng, như Michael Schaub viết trong bài điểm sách Memory and loss haunt the stories in “The Refugees”[1]: “Nguyễn không yêu cầu người đọc thương hại họ [người tị nạn]; ông chỉ muốn chúng ta nhìn họ như những con người… Ðây là một tập truyện tuyệt vời, thúc bách, vốn chứng tỏ rằng văn hư cấu không chỉ đơn thuần là kể một câu chuyện – nó có thể làm chứng nhân cho cuộc sống của những con người mà chúng ta không được quyền quên lãng. Như một nhân vật của Nguyễn ngẫm nghĩ: “Những câu chuyện chỉ là thứ chúng ta chế ra, không hơn. Chúng ta tìm kiếm chúng trong một thế giới bên cạnh thế giới của chúng ta, rồi để chúng ở đây cho người ta nhận thấy, mớ áo quần do những hồn ma bỏ lại.””
Tuy vậy, tác phẩm của nhà văn, xét cho cùng, cũng chỉ là sản phẩm hư cấu. Nhà văn không có trách nhiệm phải khẳng định sự việc hay con người nào đó là đúng hay sai, tốt hay xấu. Họ chỉ kể những câu chuyện nhưng có thể từ nhiều góc nhìn, cho ta nhiều cách hiểu cuộc đời hơn. Họ có thể mượn chất liệu trong đời của họ hoặc đời của người khác, hoặc hoàn toàn tưởng tượng, nên việc đánh giá họ về các phương diện khác ngoài tài năng văn chương, như quan điểm sống, nhân sinh quan hay thế giới quan, v.v… đều không có cơ sở. Nguyễn Thanh Việt kể những chuyện về cuộc sống và tâm tình của người tị nạn. Qua truyện của ông, ta có thể biết được một cách nhìn mới, và có cơ hội suy nghĩ về những chuyện mà trước đây ta chưa từng nghĩ. Ông không phải là sử gia, nên tác phẩm của ông không nhất thiết phải phản ảnh thực trạng của người tị nạn hay trở thành tiếng nói đại diện cho họ. Lớn lên và học hành ở xứ lạ, nên tuy có gốc Việt nhưng chắc chắn cái nhìn và suy nghĩ của ông có khác biệt, thậm chí khác biệt nhiều, so với chúng ta. Ðiều đó không có gì đáng ngạc nhiên, và chắc chắn, không thể cản trở chúng ta trong việc thưởng ngoạn văn chương của ông.
Với tinh thần đó, NXB Hội Nhà văn chúng tôi xin được trân trọng giới thiệu tập truyện ngắn xuất sắc này cùng độc giả.
NXB Hội Nhà văn
[1] Ðọc tại http://www.npr.org/2017/02/09/512910786/memory-and-loss-haunt-the-stories-in-the-refugees.
